{"id":1648,"date":"2023-03-23T10:30:00","date_gmt":"2023-03-23T09:30:00","guid":{"rendered":"http:\/\/moszielonka.pl\/?p=1648"},"modified":"2023-10-30T22:11:13","modified_gmt":"2023-10-30T21:11:13","slug":"mogila-zolnierzy-wegierskich-na-poligonie-w-zielonce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/moszielonka.pl\/index.php\/2023\/03\/23\/mogila-zolnierzy-wegierskich-na-poligonie-w-zielonce\/","title":{"rendered":"MOGI\u0141A \u017bO\u0141NIERZY W\u0118GIERSKICH NA POLIGONIE W ZIELONCE"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"1648\" class=\"elementor elementor-1648\">\n\t\t\t\t\t\t<section class=\"elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-4ed0ef6 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\" data-id=\"4ed0ef6\" data-element_type=\"section\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-container elementor-column-gap-default\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-fec3bea\" data-id=\"fec3bea\" data-element_type=\"column\">\n\t\t\t<div class=\"elementor-widget-wrap elementor-element-populated\">\n\t\t\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-478e51e elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"478e51e\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t<style>\/*! elementor - v3.19.0 - 28-02-2024 *\/\n.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-stacked .elementor-drop-cap{background-color:#69727d;color:#fff}.elementor-widget-text-editor.elementor-drop-cap-view-framed .elementor-drop-cap{color:#69727d;border:3px solid;background-color:transparent}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap{margin-top:8px}.elementor-widget-text-editor:not(.elementor-drop-cap-view-default) .elementor-drop-cap-letter{width:1em;height:1em}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap{float:left;text-align:center;line-height:1;font-size:50px}.elementor-widget-text-editor .elementor-drop-cap-letter{display:inline-block}<\/style>\t\t\t\t<p style=\"font-weight: 400;\">Na poligonie wojskowym, na tzw. K\u0119pie Olbrychtowskiej znajdowa\u0142a si\u0119 samotna le\u015bna mogi\u0142a. Klepsydra umieszczona na d\u0119bowym krzy\u017cu informowa\u0142a: Tuspoczywa trzech w\u0119gierskich \u017co\u0142nierzy. 1944 r. schy\u0142ek wojny, sowiecki \u201eblitzkrieg\u201d, tu\u017c obok za bagnist\u0105 rzek\u0105 D\u0142ug\u0105, w rejonie Wo\u0142omina, niedawni sojusznicy z 1939r. \u2013 armie Hitlerai Stalina, na prze\u0142omie lipca i sierpnia 1944r. zwar\u0142y si\u0119 w najwi\u0119kszej pancernej bitwie na ziemiach polskich. Zako\u0144czona pogromem sowiet\u00f3w, przy stracie 300 czo\u0142g\u00f3w. Tu\u017c za Wis\u0142\u0105 od 1 sierpnia 1944 r. toczy\u0142o si\u0119 Powstanie Warszawskie. Miejscowi nie zapomnieli o bezimiennych Madziarach, znicze pojawia\u0142y si\u0119 na mogile. Sk\u0105d nagle w \u015brodku starego poligonu gr\u00f3b \u017co\u0142nierzy w\u0119gierskich? Byli tui gin\u0119li: Polacy, Niemcy, Rosjanie \u2026 i W\u0119grzy.<\/p><p style=\"font-weight: 400;\">W pierwszych dniach sierpnia 1944r. Niemcy wysiedlali ca\u0142\u0105 ludno\u015b\u0107 Weso\u0142ejdo ul. Kolejowej, p\u00f3\u017aniej ca\u0142ej miejscowo\u015bci. Najpierw do Rembertowa, potem do Z\u0105beki Zielonki, a jeszcze p\u00f3\u017aniej dalej, przez Prag\u0119 do obozu w Pruszkowie. Kolumna wysiedle\u0144cza sz\u0142a obecn\u0105 ul. \u017bo\u0142niersk\u0105, kieruj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 Z\u0105bek. Zar\u00f3wno niemieccy konwojenci, jak i poruszaj\u0105cy si\u0119 t\u0105 drog\u0105 \u017co\u0142nierze byli brutalni, tak jak w czasie wojny wojskowi s\u0105 brutalni w stosunku do cywil\u00f3w, jak brutalni s\u0105 ludzie uzbrojeni w stosunku do bezbronnych. I nagle na drodze ujrzano \u017co\u0142nierzy w innych mundurach. Nie niemieckich. Kto\u015b je rozpozna\u0142. W\u0119grzy! Ogromna ulga. W\u0119gr\u00f3w mo\u017cna by\u0142o si\u0119 nie ba\u0107. Co prawda byli sojusznikami Niemc\u00f3w, ale przecie\u017c Polak, W\u0119gier \u2013 dwa bratanki, i do szabli i do szklanki (Lengyel, Magyar \u2013 k\u00e9t j\u00f3 bar\u00e1t, egy\u00fctt harcol, s issza bor\u00e1t).Tylko sk\u0105d ci W\u0119grzy si\u0119 tam wzi\u0119li?W jednym z najlepszych polskich film\u00f3w wojennych\u00a0<em>\u201eEroica\u201d<\/em>\u00a0Andrzeja Munka, jest cz\u0119\u015b\u0107 nakr\u0119cona wed\u0142ug opowiadania Jerzego Stefana Stawi\u0144skiego, zatytu\u0142owanego w\u0142a\u015bnie\u00a0<em>\u201eW\u0119grzy\u201d.<\/em>\u00a0Po\u015bwi\u0119cona jest epizodowi Powstania Warszawskiego, gdy na po\u0142udniowych rubie\u017cach stolicy pojawi\u0142o si\u0119 w\u0142a\u015bnie wojsko w\u0119gierskie. Sojusznicze wobec Niemc\u00f3w, ale przyjazne w stosunku do Polak\u00f3w. I zupe\u0142nie fantastyczna historia pr\u00f3by nawi\u0105zania porozumienia, a nawet przej\u015bcia ca\u0142ej jednostki w\u0119gierskiej na stron\u0105 powsta\u0144cz\u0105.A wi\u0119c W\u0119grzy w 1944r. istotnie byli pod Warszaw\u0105 w rejonie Ursynowa.By\u0142a to g\u0142\u00f3wnie w\u0119gierska 1. Dywizja Kawalerii.Dywizja zosta\u0142a sformowana na pocz\u0105tku pa\u017adziernika 1942 r. jako 1 Dywizja Kawalerii na bazie 1 i 2 Brygad Kawalerii. Poza oddzia\u0142ami konnymi mia\u0142a batalion pancerny i zmotoryzowany, pododdzia\u0142y rowerowe i dziesi\u0119\u0107 baterii artylerii. Dywizja pe\u0142ni\u0142a pocz\u0105tkowo rol\u0119 mobilnej rezerwy dla obrony terytorium W\u0119gier. Nie mia\u0142a by\u0107 zatem u\u017cyta poza granicami kraju. Jednak\u017ce w kwietniu 1944 r. Niemcy zdecydowali o jej przeniesieniu na front wschodni. W\u0119grzy opu\u015bcili ojczyzn\u0119 10 czerwca tego roku. W wyniku ofensywy Armii Czerwonej zwi\u0105zanej z operacj\u0105 \u201e<em>Bagration<\/em>\u201d, rozpocz\u0119tej 22 czerwca, 1 Dywizja Kawalerii zosta\u0142a zmuszona do szybkiego odwrotu na zach\u00f3d. W ci\u0119\u017ckich walkach na p\u00f3\u0142nocny-zach\u00f3d od Brze\u015bcia nad Bugiem W\u0119grzy, w\u0142\u0105czeniw sk\u0142ad w\u0119gierskiego II Korpusu Rezerwowego, ponie\u015bli powa\u017cne straty w ludziachi sprz\u0119cie. Na pocz. sierpnia os\u0142abiona dywizja zosta\u0142a wycofana z frontu i wrazz pozosta\u0142ymi jednostkami w\u0119gierskimi rozmieszczona w rejonie Warszawy na odpoczynek. Przyw\u00f3dcy Armii Krajowej, kt\u00f3ra podj\u0119\u0142a w Warszawie walk\u0119 zbrojn\u0105 przeciwko Niemcom, pr\u00f3bowali sk\u0142oni\u0107 W\u0119gr\u00f3w do wsparcia powstania, ale ostatecznie jednostki w\u0119gierskie pod koniec wrze\u015bnia powr\u00f3ci\u0142y do ojczyzny.Ju\u017c 15 sierpnia 1944 roku W\u0119grzy nawi\u0105zali kontakt z dow\u00f3dztwem Mokotowa, a za jego po\u015brednictwem z Komend\u0105 G\u0142\u00f3wn\u0105 Armii Krajowej. Dow\u00f3dca w\u0119gierskiego II Korpusu Rezerwowego (w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzi\u0142a 1. Dywizja Kawalerii) przekaza\u0142 nawet gen. Borowi Komorowskiemu map\u0119 z rozmieszczeniem podleg\u0142ych mu oddzia\u0142\u00f3w i wyrazi\u0142 gotowo\u015b\u0107 przy\u0142\u0105czenia si\u0119 wraz ze wszystkimi jednostkami w\u0119gierskimi znajduj\u0105cymi si\u0119 w rejonie Warszawy do powsta\u0144c\u00f3w. Sprawa ta by\u0142a traktowana przez w\u0142adze w\u0119gierskie na tyle powa\u017cnie, \u017ce 22 sierpnia gen. Vitez Vatttay zosta\u0142 odwo\u0142any ze stanowiska dow\u00f3dcy II korpusu, a na jego miejsce przyby\u0142 z Budapesztu gen. Bela Lengyel (kt\u00f3rego nazwisko \u201eLengyel\u201d w t\u0142umaczeniu na j\u0119zyk polski oznacza nomen omen \u201ePolak\u201d), przedwojenny attache wojskowy poselstwa w\u0119gierskiego w Warszawie.<\/p><p style=\"font-weight: 400;\">Ju\u017c po wojnie, genera\u0142 B\u00e9la Lengyel, relacjonuj\u0105c swoj\u0105 rozmow\u0119 z regentem W\u0119gier , admira\u0142em Miklosem Horthym, przytoczy\u0142 jego s\u0142owa:\u00a0<em>\u201eNie mamy czego w Warszawie szuka\u0107. Polacy s\u0105 naszymi przyjaci\u00f3\u0142mi, a Niemcy towarzyszami broni. Nie wolno nam da\u0107 si\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0107 w ich sp\u00f3r\u201d<\/em>. Jak Niemcy oceniali sytuacj\u0119 W\u0119gr\u00f3w w Polsce (z kt\u00f3r\u0105 W\u0119gry formalnie nie by\u0142y w stanie wojny), \u015bwiadczy zachowany meldunek. W dniu 19 sierpnia 1944 roku w dalekopisie do dow\u00f3dztwa Grupy Armii \u201e\u015arodek\u201d dow\u00f3dca 9 armii, gen. Nicolaus von Vormann, napisa\u0142:<em>\u201eDowodz\u0105cy genera\u0142 Kr\u00f3lewskiego W\u0119gierskiego II Korpusu Rezerwowego na moje zapytanie o zachowanie jego oddzia\u0142\u00f3w wobec Polak\u00f3w zameldowa\u0142: Nie nale\u017cy liczy\u0107 na to, \u017ce 12 w\u0119gierska dywizja rezerwowa wype\u0142ni\u0142aby zadanie zamkni\u0119cia Warszawy od p\u00f3\u0142nocyi oczyszczenia du\u017cego obszaru le\u015bnego na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od niej. Oddzia\u0142y s\u0105 serdecznie witane przez polsk\u0105 ludno\u015b\u0107. Ju\u017c teraz wyst\u0105pi\u0142y oznaki bratania si\u0119; przyw\u00f3dcy ruchu narodowego usi\u0142uj\u0105 nawi\u0105za\u0107 bezpo\u015bredni kontakt z dow\u00f3dcami. W\u0119gr\u00f3w zaklina si\u0119 na wielowiekow\u0105 tradycyjn\u0105 przyja\u017a\u0144 mi\u0119dzy W\u0119grami i Polakami, by wstrzymywali si\u0119 od wszelkich akcji wojskowych. Wojsko jest jeszcze w r\u0119kach swych dow\u00f3dc\u00f3w. Jak d\u0142ugo przy niewielkiej liczbie oficer\u00f3w, zw\u0142aszcza w 12 w\u0119gierskiej dywizji rezerwowej, stan taki mo\u017ce si\u0119 utrzyma\u0107, na to nie mo\u017cna da\u0107 niemal \u017cadnych gwarancji. Warto\u015b\u0107 bojowa 12 w\u0119gierskiej dywizji rezerwowej okre\u015blana jest przez w\u0119gierskiego dowodz\u0105cego genera\u0142a jako nieomal niegodna wzmianki. Wyposa\u017cenie w bro\u0144 minimalne.Propozycja: po oddaniu reszty broni 5 dywizji rezerwowej (w\u0119gierskiej) skierowa\u0107 do prac fortyfikacyjnych na ty\u0142ach. Czy 5 w\u0119gierska dywizja rezerwowa, kt\u00f3rej dzia\u0142anie nad Wis\u0142\u0105 na po\u0142udnie od Warszawy jest konieczne z braku innych oddzia\u0142\u00f3w, b\u0119dzie walczy\u0142a, wydaje si\u0119 problematyczne; mo\u017ce zamelduje przynajmniej o zbli\u017caniu si\u0119 przeciwnika. R\u00f3wnie\u017c tu dojdzie do zbratania si\u0119 z ludno\u015bci\u0105. Je\u017celi zostanie ona zaatakowana przez wojska polskie, prawdopodobnie nie b\u0119dzie walczy\u0142a. Wskazuje si\u0119 szczeg\u00f3lnie na niebezpiecze\u0144stwo szpiegostwa i szerzenie bolszewickiej propagandy przez Polak\u00f3w.\u201d<\/em><\/p><p style=\"font-weight: 400;\">Do jak nieprawdopodobnych sytuacji dochodzi\u0142o, opowiedzia\u0142 27-letni w\u00f3wczas huzar Istvan Elek, kt\u00f3ry wraz ze swoim oddzia\u0142em znalaz\u0142 si\u0119 w 1944 roku w Polsce, najpierw na Polesiu, a p\u00f3\u017aniej w okupowanej Warszawie, gdzie poniek\u0105d bra\u0142 udzia\u0142 w Powstaniu.Jest to niezwyk\u0142a historia pomocy, kt\u00f3rej udzielali walcz\u0105cym Polakom W\u0119grzy \u2013 formalni sojusznicy hitlerowskich Niemiec.<em>\u201eNast\u0119pnego dnia opu\u015bcili\u015bmy Babice i pojechali\u015bmy pod Cytadel\u0119, posuwali\u015bmy si\u0119 wzd\u0142u\u017c Wis\u0142y. Podjechali\u015bmy w g\u00f3r\u0119 ulic\u0105 Karow\u0105, tam w szpitalu mie\u015bci\u0142o si\u0119 dow\u00f3dztwo jakiego\u015b oddzia\u0142u powsta\u0144czego i nasi oficerowie zaproponowali im, \u017ce przejdziemy na ich stron\u0119. Nie przyj\u0119li naszej propozycji, ale skierowali nas na ulic\u0119 Pu\u0142awsk\u0105, gdzie nie by\u0142o jeszcze walk. Tam zameldowali\u015bmy si\u0119 w dow\u00f3dztwie AK, oddaj\u0105c si\u0119 do jego dyspozycji. Nasze konie zosta\u0142y zaprz\u0119\u017cone do woz\u00f3w. Przez dwa tygodnie wywozili\u015bmy cywil\u00f3w z Warszawy. Niemcy nas przepuszczali, na naszych wozach biedni ludzie ca\u0142ymi rodzinami z ma\u0142ym baga\u017cem doje\u017cd\u017cali do Milan\u00f3wka, Grodziska, B\u0142onia i Podkowy Le\u015bnej, tam si\u0119 rozchodzili, a my\u015bmy wracali do Warszawy i na drugi dzie\u0144 to samo\u201d.<\/em><\/p><p style=\"font-weight: 400;\">W ko\u0144cu lata 1944r. W\u0119grzy wystawili do walki w rejonie Warszawy os\u0142abione wielkimi stratami (brak lotnictwa, czo\u0142g\u00f3w i ci\u0119\u017ckiego sprz\u0119tu) dwie dywizji rezerwowe oraz dywizj\u0119 kawalerii. 1 Dywizja Kawalerii skierowana zosta\u0142a na front, a 5. I 23. dywizje rezerwowe pozosta\u0142y na lewym brzegu Wis\u0142y jako zaryglowanie powsta\u0144czej Warszawy i jednocze\u015bnie utrzymanie linii Wis\u0142y.I tak w Zielonce w pierwszych dniach sierpnia pojawili si\u0119 \u017co\u0142nierze w\u0119gierscy. Jaki by\u0142 wzajemny ich stosunek z Polakami? Bronis\u0142aw W\u0142odarczuk w swoich wspomnieniach\u00a0<em>\u201eZ Zielonki do Berlina\u201d<\/em>\u00a0tak to przedstawia pod dat\u0105 4 wrze\u015bnia:<em>\u201eW Zielonce przebywa wiele wojska w\u0119gierskiego. W\u0119grzy s\u0105 do nas dobrze usposobieni. Wieczorem pi\u0119knie \u015bpiewaj\u0105, graj\u0105 na skrzypcach i harmonii. W ostatni\u0105 niedziel\u0119 zape\u0142nili ca\u0142y ko\u015bci\u00f3\u0142. Grali pi\u0119knie na organach. Szkoda, \u017ce nie mo\u017cna z nimi porozmawia\u0107, gdy\u017c j\u0119zyk maj\u0105 dla nas zupe\u0142nie niezrozumia\u0142y. Rozmawiamy z nimi tylko na migi.\u201d.<\/em>\u00a0\u017bo\u0142nierze w\u0119gierscy odnosili si\u0119 \u017cyczliwie do Polak\u00f3w, pozwalali nawet dzieciom \u201ezwiedza\u0107\u201d swoje pozycje. By\u0142o tak, a\u017c do ewakuacji Zielonki przez Niemc\u00f3w.W\u0119grami obsadzono odcinek frontu od Zielonki w g\u0142\u0105b poligonu w stron\u0119 Weso\u0142ej. Wrze\u015bniowe walki by\u0142y tu zaciek\u0142e, chocia\u017c kr\u00f3tkie. Armia sowiecka jednym uderzeniem od 10 do 14 wrze\u015bnia dotar\u0142a do Wis\u0142y.A po W\u0119grach pozosta\u0142y tylko \u015blady ich polowych umocnie\u0144 i ta mogi\u0142a, a w niej trzech nieznanych \u201ebratank\u00f3w\u201d,kt\u00f3rych los rzuci\u0142 na nasz zielonkowski poligon, gdzie ju\u017c pozostali na zawsze.<\/p>\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Na poligonie wojskowym, na tzw. K\u0119pie Olbrychtowskiej znajdowa\u0142a si\u0119 samotna le\u015bna mogi\u0142a. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":1657,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1648","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/moszielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1648","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/moszielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/moszielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/moszielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/moszielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1648"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/moszielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1648\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/moszielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1657"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/moszielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1648"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/moszielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1648"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/moszielonka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1648"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}